جنگ را ميشمارد و عهد عبارتست از التزام به چيزى و عقد قلبى بر آن و هر چند خداى تعالى آن را در آيه مطلق آورده ، لكن بطورى كه بعضى گمان كرده‌اند شامل ايمان و التزام به احكام دين نميشود ، براى اينكه دنبالش فرموده : ( اذا عاهدوا وقتى كه عهد مىبندند ) ، معلوم مىشود منظور از عهد نامبرده عهدهايى است كه گاهى با يكديگر مىبندند ( و يا با خدا مىبندند ، مانند نذر و قسم و امثال آن ) و ايمان و لوازم ايمان مقيد به قيد وقتى دون وقتى نميشود بلكه ايمان را هميشه بايد داشت . و لكن اطلاق عهد در آيه شريفه شامل تمامى وعده هاى انسان و قولهايى كه اشخاص ميدهد مىشود ، مثل اينكه بگويد : ( من اين كار را ميكنم ، و يا اين كارى كه مىكردم ترك مىكنم ) و نيز شامل هر عقد و معامله و معاشرت و امثال آن مىشود . و صبر عبارتست از ثبات بر شدائد ، در مواقعى كه مصائب و يا جنگى پيش مىآيد و اين دو خلق يعنى وفاى به عهد و صبر هر چند شامل تمامى اخلاق فاضله نميشود و لكن اگر در كسى پيدا شد ، بقيه آن خلقها نيز پيدا مىشود . و اين دو خلق يكى متعلق به سكون است و ديگرى متعلق به حركت وفاى به عهد متعلق به حركت و صبر متعلق به سكون ، پس در حقيقت ذكر اين دو صفت از ميان همه اوصاف مؤمنين به منزله اين است كه فرموده باشد : مؤمنين وقتى حرفى ميزنند ، پاى حرف خود ايستاده‌اند و از عمل به گفته خود شانه خالى نميكنند . و اما اين كه براى بار دوم مؤمنين را معرفى نموده كه * ( ( أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ) ) * براى اين بود كه صدق ، وصفى است كه تمامى فضائل علم و عمل را در بر ميگيرد ، ممكن نيست كسى داراى صدق باشد و عفت و شجاعت و حكمت و عدالت ، چهار ريشه اخلاق فاضله را نداشته باشد ، چون آدمى به غير از اعتقاد و قول و عمل ، چيز ديگرى ندارد و وقتى بنا بگذارد كه جز راست نگويد ، ناچار مىشود اين سه چيز را با هم مطابق سازد ، يعنى نكند مگر آنچه را كه ميگويد و نگويد مگر آنچه را كه معتقد است و گر نه دچار دروغ مىشود . و انسان مفطور بر قبول حق و خضوع باطنى در برابر آن است هر چند كه در ظاهر اظهار مخالفت كند . بنا بر اين اگر اذعان به حق كرد و بر حسب فرض بنا گذاشت كه جز راست نگويد ، ديگر اظهار مخالفت نميكند ، تنها چيزى را ميگويد كه بدان معتقد است و تنها عملى را مىكند كه مطابق گفتارش است ، در اين هنگام است كه ايمان خالص و اخلاق فاضله و عمل صالح ، همه با هم برايش فراهم مىشود . هم چنان كه در جاى ديگر نيز در شان مؤمنان فرموده : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّه ، وَكُونُوا